आयात-निर्यात अवस्था नेपाल: ८ महिनाको रिपोर्ट (२०२५/२६)
नेपाल राष्ट्र बैंकले जारी गरेको आर्थिक वर्ष २०२५/२६ को ८ महिने (श्रावण देखि फाल्गुण मध्यसम्म) विदेश व्यापार तथ्यांक अनुसार नेपालको व्यापार घाटा रू. १,०९८,१३८.२० मिलियन पुगेको छ, जुन गत वर्षको तुलनामा ११.२२% ले बढेको हो।
व्यापारको समग्र अवस्था
| सूचक | ८ महिना २०२४/२५ | ८ महिना २०२५/२६ | % परिवर्तन |
|---|---|---|---|
| कुल निर्यात | रू. १,५८,१७२.४० मि. | रू. १,९१,११२.०३ मि. | +२०.८३% |
| कुल आयात | रू. ११,४५,५६६.२४ मि. | रू. १२,८९,२५०.२३ मि. | +१२.५४% |
| व्यापार घाटा | रू. ९,८७,३९३.८४ मि. | रू. १०,९८,१३८.२० मि. | +११.२२% |
| निर्यात/आयात अनुपात | १३.८१% | १४.८२% | +१.०१ pp |
प्रमुख अवलोकनहरू
१. व्यापार घाटा रू. १ खर्ब पार: ८ महिनामा नेपालको व्यापार घाटा रू. १,०९८,१३८.२० मिलियन पुगेको छ। यद्यपि यो अघिल्लो वर्षको तुलनामा बढेको हो, तर निर्यात (+२०.८३%) को वृद्धि आयात (+१२.५४%) भन्दा बढी छ, जुन सकारात्मक संकेत हो।
२. निर्यात/आयात अनुपात सुधार: नेपालले प्रत्येक रू. १०० को आयातमा रू. १४.८२ निर्यात गर्न सक्षम भएको छ, जुन अघिल्लो वर्षको रू. १३.८१ भन्दा बेस छ।
देशगत व्यापार घाटा
| देश | व्यापार घाटा (२०२५/२६ 8M) | कुल घाटामा हिस्सा | % परिवर्तन |
|---|---|---|---|
| भारत | रू. ५,६७,३९६.७४ मि. | ५१.६७% | +०.६६% |
| चीन | रू. २,६४,६८३.६८ मि. | २४.१०% | +२१.९४% |
| अन्य देश | रू. २,६६,०५७.७८ मि. | २४.२३% | +२८.७५% |
प्रमुख निर्यात वस्तुहरू (८ महिना २०२५/२६)
- सोयाबिन तेल: रू. ७५,७७४.१५ मि. (३९.६५% हिस्सा, +५८%)
- अलैंची: रू. ९,४९६.१५ मि. (४.९७%, +६२.६८%)
- पोलिस्टर धागो: रू. ८,९७७.१३ मि. (४.७०%, +३%)
- ऊनी कार्पेट: रू. ६,५३८.१३ मि. (३.४२%, -९.३१%)
- जुटका सामान: रू. ६,३१५.९५ मि. (३.३०%, +२७.२२%)
प्रमुख आयात वस्तुहरू (८ महिना २०२५/२६)
- पेट्रोलियम पदार्थ: रू. १,८५,२०८.८१ मि. (१४.३७% हिस्सा)
- कच्चा सोयाबिन तेल: रू. ७७,६६५.६२ मि. (६.०२%)
- यातायात साधन र पार्टपुर्जा: रू. ७६,११४.०८ मि. (५.९०%)
- मेसिनरी तथा पार्टपुर्जा: रू. ५८,६०१.४४ मि. (४.५५%)
- रासायनिक मल: रू. ४५,८१६.०३ मि. (३.५५%, +१२६.५२%)
भारत र चीनसँगको व्यापार
भारतसँग: ८ महिनामा भारतबाट रू. ७,२४,०६१.२१ मिलियनको आयात (+५.१४%) र भारततर्फ रू. १,५६,६६४.४७ मिलियनको निर्यात (+२५.३२%) भएको छ। भारतबाटको निर्यात कुल निर्यातको ८१.९८% हो।
चीनसँग: चीनबाट रू. २,६५,६६७.०३ मिलियनको आयात (+२१.२१%) तर चीनतर्फ निर्यात केवल रू. ९८३.३५ मिलियन (-५३.६५%) मात्र भएको छ।
निष्कर्ष
नेपालको व्यापार घाटा संरचनागत रूपमा गहिरो छ। पेट्रोलियम पदार्थ, मेसिनरी र उपभोग्य वस्तुमा भारी आयात निर्भरताले यो घाटा कायम राख्छ। सकारात्मक पक्ष यो छ कि निर्यात वृद्धि यो वर्ष आयात वृद्धिभन्दा बढी छ, तर निर्यातको आधार संकुचित र केही वस्तुहरूमा केन्द्रित छ।