रुपैया कमजोर हुँदैछ? विनिमय दरको विश्लेषण
आर्थिक वर्ष २०२५/२६ मा नेपाली रुपैयाँ अमेरिकी डलरको तुलनामा कमजोर भइरहेको छ। NRB तथ्यांक अनुसार साउन मध्यमा १४०.०९ रहेको विनिमय दर फाल्गुण मध्यसम्म १४७.९४ रुपैयाँ प्रति डलर पुगेको छ — ८ महिनामा करिब ५.६% को अवमूल्यन।
मासिक विनिमय दर (रुपैयाँ/डलर)
- साउन (Aug): १४०.०९ | भाद्र (Sep): १४१.१४ | असोज (Oct): १४०.५२
- कार्तिक (Nov): १४२.०० | मंसिर (Dec): १४४.६७ | पुस (Jan): १४४.३१
- माघ (Feb): १४५.१३ | फाल्गुण (Mar): १४७.९४
किन कमजोर?
NPR भारतीय रुपैयाँ (INR) सँग १.६:१ मा पेग छ। INR अमेरिकी डलरको तुलनामा कमजोर हुँदा NPR पनि कमजोर हुन्छ। US Fed को ब्याजदर नीति, भारतको व्यापार घाटा र वैश्विक डलर बलियो हुनु प्रमुख कारण हुन्।
असर
- सकारात्मक: विप्रेषण बढी रुपैयाँमा आउँछ — ३७.६७% वृद्धिको एक कारण
- नकारात्मक: आयातित वस्तु महँगो — पेट्रोलियम, मेसिनरी, उपभोग्य
- नकारात्मक: विदेशी ऋण चुक्ताको NPR लागत बढ्छ
ऐतिहासिक प्रवृत्ति
२०१८/१९: ११२.८८ → २०२२/२३: १३०.७५ → २०२४/२५: १३६.२९ → २०२५/२६: ~१४२। ७ वर्षमा ~२५% अवमूल्यन।
निष्कर्ष
रुपैयाँ कमजोर हुनु दीर्घकालीन प्रवृत्ति हो। विप्रेषणको NPR मूल्य बढ्छ तर आयात र ऋण सेवा महँगो हुन्छ। मार्च २०२६ को १४७.९४ रुपैयाँ प्रति डलर नेपालको इतिहासमा सबैभन्दा उच्च हो।