पारिवारिक बजेटको महत्व र निर्माण प्रक्रिया

पारिवारिक आम्दानी र खर्चको अनुमानित विवरणलाई पारिवारिक बजेट भनिन्छ। यो बजेटले परिवारको वित्तीय व्यवस्थापनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार, पारिवारिक बजेटले आम्दानीका स्रोतहरूको राम्रोसँग लेखाजोखा गर्नुका साथै खर्चलाई व्यवस्थित, अनुशासित र प्राथमिकताको आधारमा गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ।

वित्तीय विज्ञहरूले बताएअनुसार, पारिवारिक बजेट निर्माण गर्नुका मुख्य कारणहरूमा परिवारको वित्तीय लक्ष्य निर्धारण गर्नु, उपलब्ध स्रोतलाई अनुशासित तवरले खर्च गर्नु, फजुल खर्च नियन्त्रण गरी बचतलाई प्रोत्साहन गर्नु, खर्चको उपयुक्तता मूल्याङ्कन गर्नु, आम्दानी र खर्चलाई पारदर्शी बनाउनु तथा परिवारको आर्थिक प्रवृत्ति विश्लेषण गर्नु रहेका छन्।

पारिवारिक बजेट कसरी बनाउने?
नेपाल राष्ट्र बैंकले सुझाएबमोजिम, पारिवारिक बजेट बनाउन सर्वप्रथम परिवारको वित्तीय लक्ष्य निर्धारण गर्नुपर्छ। त्यसपछि आम्दानीका सम्पूर्ण स्रोतहरू यकिन गरी खर्चको सूची तयार गर्नुपर्छ। खर्चका शीर्षकहरूलाई वर्गीकरण गरेर प्राथमिकता निर्धारण गर्नुका साथै आयअनुसार सम्भावित बचतको निक्र्यौल गर्नुपर्छ।

पारिवारिक बजेटको नमूना
उदाहरणका लागि, एउटा पारिवारिक बजेटमा आम्दानीका स्रोतहरूमा परिवारका सदस्यको रोजगारी, कृषि, लगानी वा घरभाडाबाट प्राप्त हुने रकम समावेश हुन सक्छन्। त्यस्तै, खर्चका शीर्षकहरूमा खाद्यान्न, छोराछोरीको शिक्षा, स्वास्थ्य उपचार, यातायात, घरभाडा, लत्ताकपडा, मनोरञ्जन, ऋण भुक्तानी र भैपरी आउने खर्चहरू समावेश गर्न सकिन्छ। कुल आम्दानी र कुल खर्चको हिसाब गरेर बचतको अवस्था पनि स्पष्ट गर्न सकिन्छ।

नेपाल राष्ट्र बैंकका अधिकारीहरूले पारिवारिक बजेटले आर्थिक स्थिरता कायम गर्न र भविष्यका लागि योजना बनाउन सहयोग गर्ने भएकाले हरेक परिवारले यसलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने सुझाव दिएका छन्।

स्रोत: नेपाल राष्ट्र बैंक